Parasieten (luizen, teken, vlooien, schurft, bedwantsen)

Algemeen kader over parasieten

Elk beestje pak je anders aan. Over het algemeen is ons advies als volgt:

Ben je onzeker? Ga naar de dokter om te weten over welke beestje het gaat, of er gevolgen kunnen zijn en medische opvolging noodzakelijk is.

Informeer de ouders indien er gevolgen kunnen zijn of medische opvolging noodzakelijk is of kan zijn (zoals bij teken en schurft).

De aanwezigheid van verschillende beestjes of parasieten kan de vraag oproepen of een lid of leiding al dan niet kan deelnemen aan een activiteit. Dit hangt steeds af van situatie tot situatie. Probeer altijd naar oplossingen te zoeken zodat deelnemen aan het kamp of weekend mogelijk blijft. Vraag daarbij altijd raad aan de huisarts. Die kan best de mogelijke risico’s inschatten: zijn er mogelijk verhoogde medische risico’s en wat is de kans op besmetting en het gevolg daarvan.

Teken

Wat is een teek?

Teken zijn bruinzwarte bloedzuigende parasieten. Om te groeien, heeft een teek bloed nodig. Daarom bijt een teek zoogdieren (dus ook de mens), vogels en soms ook reptielen en amfibieën.

Het lichaam van een teek is rond tot ovaal en plat. Een volgezogen teek is bijna bolvormig.

Wat doen teken?

Een tekenbeet is pijnloos, omdat een teek samen met haar speeksel ook verdovende en antistollingsstoffen uitscheidt. Je voelt een teek dus niet bijten. Bovendien houdt een teek van warme (en dus niet goed zichtbare) plekjes, zoals knieholtes, liezen, de bilnaad, haarlijn, navel en oksels.

Je herkent een tekenbeet vooral door de aanwezigheid van de vastgehechte teek op je huid. Wanneer de teek nog niet volgezogen is, lijkt het vooral dat er een donker puntje vast hangt aan je huid. Het lijkt soms ook op een sproetje of moedervlekje. 

Een volgezogen teek is groter en bolvormig, en ook duidelijker te herkennen. Nadat de teek zich heeft volgezogen, zal die zichzelf ook weer losmaken. Wanneer de teek niet meer in de huid vastzit, is een tekenbeet niet meer te onderscheiden van bijvoorbeeld een muggenbeet.

Eén op vijf teken is drager van de bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt. De ziekte van Lyme is een infectieziekte die je met antibiotica behandelt. De symptomen verschillen sterk van patiënt tot patiënt. De meest voorkomende symptomen zijn koorts en eventueel spier- en gewrichtspijn. In een later stadium kunnen ook gewrichtsklachten, huidklachten, zenuwklachten of hartklachten ontstaan. Door in geval van een tekenbeet alert te zijn voor symptomen, kan de ziekte van Lyme vroegtijdig opgespoord en behandeld worden.

Buitenlandse teken

Binnen Europa is er ook een tekensoort drager van een bacterie die encefalitis (of hersenvliesontsteking) veroorzaakt. Check op deze kaart waar die soort voorkomt. Ga je naar deze regio op kamp? Laat dan alle leden minstens één maand (liefst langer) voor het kamp vaccineren. Je kan dit via je huisarts regelen. Meer info hierover vind je op de website van het Tropisch Instituut.

Wat kan je doen (tijdens activiteit/weekend)?

• Maak een gewoonte van de tekencheck bij jezelf en anderen! Controleer elke avond.
• Een teek kruipt op je lichaam én onder je kleren op zoek naar een warm plekje. Dat kan overal op je lichaam zijn. Controleer je dus ook overal! Niet enkel je armen, benen, borstkas en buik, maar ook
  • Hoofd
  • Haarlijn
  • Achter de oren
  • Oksels
  • Navel
  • Liesstreek
  • Bilnaad
  • Knieholte
  • Tussen de tenen
  • Laat anderen je helpen of gebruik een spiegel.
• Kijk hier hoe je een teek veilig verwijdert. Zorg er steeds voor dat je in de EHBO-koffer een tekenkoevoet of ander tekenmateriaal hebt.

Moet je naar huis na een tekenbeet?

Na een tekenbeet kan een lid of leiding op het kamp blijven, ook na meerdere tekenbeten. Belangrijk:

• Blijf elk avond controleren op tekenbeten
• Houd per persoon bij wie op welke plaats een tekenbeet heeft gehad. Noteer de gevonden teken op een fiche per lid.
• Breng na het kamp ouders op de hoogte en deel de informatie over de tekenbeten vanop het tekenfiche. 
• Een belangrijk signaal van de ziekte van Lyme is een rode, ringvormige plek op de plaats van de tekenbeet die geleidelijk aan groter wordt. Deze plek verschijnt niet meteen, maar na enkele dagen of weken. Bij mensen met een donkere huidskleur is die plek blauw. Ook symptomen die lijken op griep (koorts met spier- en/of gewrichtspijn) kunnen het gevolg zijn van een tekenbeet.

Luizen

Wat zijn luizen?

Luizen zijn kleine insecten die zich voeden met menselijk bloed. Ze nestelen zich in je haar en op je hoofd. Ze kunnen niet vliegen of springen, maar kruipen van de ene persoon naar de andere. Dit gebeurt vaak via direct contact of door het delen van persoonlijke items zoals mutsen, sjaals, handdoeken en haarborstels.

Omdat luizen zich gemakkelijk verspreiden via nauw contact, zijn ze een veelvoorkomend probleem op plaatsen waar mensen dicht bij elkaar leven, zoals scholen, internaten en jeugdkampen. Hierdoor kunnen meerdere personen snel last krijgen van deze parasieten.

Het is een misverstand dat alleen mensen met een slechte hygiëne luizen krijgen. Iedereen kan luizen krijgen, ongeacht persoonlijke netheid. Schaamte over een luizenbesmetting kan ertoe leiden dat mensen dit verzwijgen, wat de verspreiding van luizen in de hand kan werken. Het hebben van luizen is geen ramp en is met de juiste behandeling eenvoudig aan te pakken.

Wat doen luizen?

Luizen klampen zich vast aan je haar en voeden zich met je bloed. Dit proces van bloed zuigen brengt het speeksel van de luis in contact met je huid, wat de welbekende jeuk veroorzaakt.

Elke luis heeft het vermogen om dagelijks tot 10 eitjes, ook wel neten genoemd, te leggen. Deze neten hechten zich stevig aan het haar, waardoor ze lastig zijn om uit te wassen. Het duurt ongeveer een week voordat een neet uitkomt. Na 10 dagen is een luis volgroeid en geslachtsrijp.

Hoe behandel je luizen?

Heb je luizen ontdekt? Begin met het wassen van het haar en breng vervolgens haarconditioner aan. Gebruik een luizenkam met tanden die niet meer dan 0,3 mm uit elkaar staan om de luizen en neten te verwijderen. Dit staat bekend als de ‘nat-kam methode’.

Herhaal de nat-kam methode elke drie dagen gedurende ten minste veertien dagen. Controleer alle gezinsleden op luizen en neten.

Na de behandeling:

1. Plaats kammen en haarborstels in heet water van 60°C voor vijf minuten.
2. Als de luizen na twee weken nog steeds aanwezig zijn, raadpleeg dan je huisarts.
3. Was slaapzakken, beddengoed en hoofddeksels op 60°C.

Door deze stappen te volgen, kun je effectief luizen bestrijden en voorkomen dat ze zich verder verspreiden.

Moet je naar huis bij een luizenplaag?

Als er luizen vastgesteld zijn op kamp, kan het behandelen ervan enige tijd in beslag nemen. Een persoon naar huis sturen van kamp of activiteit omwille van luizen, kan niet. Doe de nodige behandelingen, spreek af wie de luizen opvolgen. Wanneer er sprake is van een ‘grote besmetting’ op kamp en het kamp niet normaal meer kan verdergezet worden, kan er overwogen worden om het kamp voor iedereen stop te zetten. Je kan hiervoor steeds advies vragen aan je districtscommissaris, de huisarts of via Scouts en Gidsen Vlaanderen.

Vlooien

Wat zijn vlooien?

Vlooien zijn beweeglijke, vleugelloze, bruinzwarte parasieten die op hun gastheer springen om bloed te zuigen. In tegenstelling tot wat de meeste mensen denken wonen ze niet op dieren, maar gewoon in huis. Nadat ze zich met bloed gevuld hebben, laten ze zich van het dier vallen.

Wat doen vlooien?

Vlooien zuigen bloed. Ze veroorzaken daardoor huidirritatie en/of jeuk. Sommige vlooiensoorten kunnen ziekten overbrengen.

Bij volwassenen vind je vlooienbeten vaak op de onderbenen, vooral als deze behaard zijn. Jonge kinderen, die veel tijd doorbrengen spelend op de grond, krijgen meestal beten op onbedekte lichaamsdelen zoals de armen en benen.

De beten zien er meestal uit als een rood vlekje met een klein bloedkeurig puntje of bultje in het midden.

Wat kan je doen aan vlooien?

Na een vlooienbeet legt de vlo eitjes die 1 tot 12 dagen nodig hebben om uit te komen. Deze eitjes worden vaak gelegd op de favoriete plekken van de gastheer, zoals een kattenmand of zetel. De larven, die op kleine witte wormpjes lijken, voeden zich met huisstof. Om een vlooienplaag te voorkomen, zijn hier enkele aanbevolen stappen:

• Begin met het controleren van de slaapplaats van het besmette lid.
• Hang de slaapzak, kleding, hoofdkussen en andere betrokken materialen buiten in de zon.
• Was indien mogelijk deze items op 60°C om de vlooien en hun eitjes te doden.
• Overweeg ook om de spullen van de buren in de tent uit te hangen als preventieve maatregel.

Als iemand veel last heeft van vlooienbeten, is het verstandig om medisch advies te vragen aan een huisarts. Een tijdige behandeling kan verdere ongemakken en de verspreiding van vlooien voorkomen.

Moet iedereen naar huis als er vlooien zijn?

Vlooien zelf kunnen op de mens niet in leven blijven. Met de nodige voorzorgsmaatregelen zoals hierboven omschreven kan je verdere uitbreiding en last sterk beperken. Een persoon naar huis sturen van kamp of activiteit omwille van vlooien, kan niet. Wanneer er sprake is van een ‘grote besmetting’ op kamp en het kamp niet normaal meer kan verdergezet worden, kan er overwogen worden om het kamp voor iedereen stop te zetten. Je kan hiervoor steeds advies vragen aan je districtscommissaris, de huisarts of via Scouts en Gidsen Vlaanderen.

Schurft

Wat is schurft en wat doet het?

Schurft is een huidaandoening veroorzaakt door de schurftmijt. Deze mijt graaft kleine gangetjes in de huid om daar haar eitjes te leggen. Na ongeveer drie dagen komen de eitjes uit, en de jonge mijten verlaten het gangetje om na twee weken volwassen te worden en zelf eitjes te leggen.

De overdracht van schurft gebeurt meestal via direct huid-op-huid contact, zoals bij verzorging of seksueel contact, maar kan ook plaatsvinden via besmette kleding of beddengoed. Schurft komt vaker voor in situaties waar mensen dicht op elkaar leven, zoals in zorginstellingen of opvangcentra, en kan ook opgelopen worden in minder hygiënische omstandigheden tijdens reizen.

Hoe herken je schurft?

Mensen met schurft ervaren intense jeuk, vooral in de avond en nacht. Deze jeuk is vaak het hevigst op specifieke plekken zoals de billen, polsen, en tussen de vingers. Het krabben als gevolg van de jeuk kan leiden tot huidletsels. Deze letsels kunnen lijken op andere huidproblemen, zoals eczeem of uitslag, wat de diagnose soms bemoeilijkt.

Schurft is zeer besmettelijk: als andere leden van je gezin of medebewoners dezelfde klachten hebben, is de kans dus groot dat het eveneens om schurft gaat.

Het is belangrijk om bij vermoedens van schurft direct medisch advies in te winnen, aangezien snelle behandeling de verspreiding kan beperken.

Wat kan je doen aan schurft?

Ga zo snel mogelijk naar een huisarts met de persoon bij wie schurft vermoed wordt. Vermijd direct huidcontact en organiseer tijdelijk activiteiten waar je huidcontact vermijdt. Wacht eerst af tot je zekerheid hebt dat het schurft is.

Laat deze persoon enkel diens eigen beddengoed, handdoeken en kleren gebruiken.

Het is cruciaal om deze stappen te volgen om verdere verspreiding van schurft te voorkomen en om een snelle behandeling te waarborgen. Schurft is goed te behandelen, maar snelle actie is essentieel.

Kan de activiteit nog doorgaan als iemand schurft heeft?

Een besmetting met schurft heeft een grote impact op de activiteiten die je organiseert. Schurft is zeer besmettelijk en moet intensief worden behandeld. Zowel de persoon waarbij schurft is vastgesteld als de personen die nauw contact gehad hebben met deze persoon zullen behandeld worden tegen schurft. Onder nauw contact wordt begrepen:

• Iedereen die bij je in huis woont (op kamp woon je even samen).
• Iedereen die in jouw bed hebben geslapen in de afgelopen 6 weken.
• Iedereen met wie je in bed hebt gelegen in de afgelopen 6 weken.
• Mensen met wie je hebt geknuffeld of seks hebt gehad in de afgelopen 6 weken.
• Iedereen met wie je in de afgelopen 6 weken meer dan 15 minuten huidcontact hebt gehad.
• Iedereen die jouw kleding, handdoeken of beddengoed heeft gebruikt in de afgelopen 6 weken.

Daarom is ons advies om de activiteit stop te zetten en iedereen de behandeling tegen schurft thuis te laten verderzetten.

Omdat de impact van een schurftbesmetting zodanig groot is, kan je overwegen een persoon die besmet is tot het einde van diens behandeling niet te laten deelnemen aan activiteiten. Ga steeds in gesprek met deze persoon of de ouders.

Ben je onzeker? Je kan steeds advies vragen aan je districtscommissaris, de huisarts of Scouts en Gidsen Vlaanderen.

Bedwantsen

Wat zijn bedwantsen?

Een bedwants is een parasiet die zich voedt met het bloed van warmbloedige dieren, inclusief mensen. Na ongeveer 1,5 maand bereikt de bedwants de volwassenheid en is ze in staat om zich voort te planten. De bevruchte bedwants legt haar eieren vervolgens op oppervlakken zoals meubels, muren of kleding.

Bedwantsen gaan bij lage temperaturen in een soort winterslaap, waardoor ze deze temperaturen gemakkelijk kunnen overleven. 

Wat doen bedwantsen?

De beten van bedwantsen kunnen een allergische reactie uitlokken, resulterend in kleine rode puntjes of soms de karakteristieke bedwants-striemen.

Bedwantsen hebben een voorkeur voor het bovenlichaam en bijten vaak in het gezicht, de nek, schouders, armen en handen. Ze kunnen echter ook bijten op andere delen van het lichaam, zoals de benen.

Je wordt niet wakker van een bedwantsbeet, wat hen de kans geeft ongestoord te voeden.

Hoewel bedwantsen ziektekiemen kunnen dragen, is het goed om te weten dat ze niet bekend staan als dragers van ziekten naar mensen.

Het is belangrijk om alert te zijn op tekenen van bedwantsen in je omgeving en snel te handelen bij een besmetting om verdere irritatie en verspreiding te voorkomen.

Wat kan je doen aan bedwantsen?

Bedwantsen kunnen zich verspreiden naar andere ruimtes via kieren en gaten in muren of door leidingen. Ze reizen ook mee met bagage en andere materialen, vaak na een verblijf in besmette gebieden of kamers.

Het is heel lastig om van bedwantsen af te geraken. Het is essentieel dat alle besmette materialen worden behandeld door een gespecialiseerde ongediertebestrijdingsfirma. Zorg ervoor dat geen enkel item terug naar huis gaat zonder eerst grondig behandeld te zijn tegen bedwantsen. Als preventieve maatregel, inspecteer en behandel bagage en materialen voordat ze in huis worden gebracht.

De impact van een bedwantsenbesmetting in een woning kan aanzienlijk zijn, dus het is belangrijk om snel en grondig te handelen bij de eerste tekenen van bedwantsen om verdere verspreiding te voorkomen.

Kan de activiteit nog doorgaan als er bedwantsen zijn?

Activiteiten kunnen blijven plaatsvinden. Verplaats je activiteit naar een niet besmette ruimte. Breng ouders steeds op de hoogte van een besmetting. De impact van een ‘huisbesmetting’ kan groot zijn, zo zijn ouders alvast voorbereid.

Behandel eerst alle bagage, kledij en bedlinnen goed door ze (enkele keren) te wassen op minstens 60°C of via een gespecialiseerde firma. Zet besmette bagage, kledij, materiaal of bedlinnen niet in de zuivere ruimtes. Vraag aan de ouders of opvoedingsverantwoordelijke om nieuwe bagage te brengen zodat de activiteit toch verdergezet kan worden.

Een persoon naar huis sturen van kamp of activiteit omwille van bedwantsen kan niet. Wanneer er sprake is van een ‘grote besmetting’ op kamp en het kamp niet normaal meer kan verdergezet worden, kan er overwogen worden om het kamp voor iedereen stop te zetten. Je kan hiervoor steeds advies vragen aan je districtscommissaris, de huisarts of via Scouts en Gidsen Vlaanderen.

Bronnen 

www.gezondheidenwetenschap.be

www.thuisarts.nl

www.gezondleven.be

www.tekenbeten.be