Een integriteitsbeleid voor je groep
Binnen je scoutsgroep streef je naar een veilige omgeving voor iedereen. Een warme plek waar leden en leiding zichzelf kunnen zijn, kunnen experimenteren en fouten durven maken. Dit lukt alleen als iedereen zich veilig voelt en de ruimte krijgt om te groeien. Een integriteitsbeleid kan daarbij helpen.
Wat is integriteit?
Een integer persoon is iemand eerlijk, oprecht en betrouwbaar. Je bent zowel eerlijk tegenover jezelf als tegen anderen. Je bent betrouwbaar en neemt verantwoordelijkheid voor je eigen gedrag en keuzes.
Als scout of gids toon je integriteit door te doen wat je belooft, respectvol om te gaan met (mede)leden, ouders en medeleiding, en eerlijk te zijn als er iets misloopt. Je communiceert over je eigen grenzen en respecteert die van anderen. Hierdoor zorg je mee voor een open, veilige sfeer waarin iedereen zichzelf kan zijn.
Wat is een integriteitsschending?
Wanneer iemands integriteit geschonden wordt, spreek je over grensoverschrijdend gedrag. Dit kan gaan over geweld, pesten, seksueel grensoverschrijdend gedrag en discriminatie.
Grenzen zijn persoonlijk. Wat iemand als grensoverschrijdend of ongemakkelijk ervaart, verschilt dus per persoon. Soms vertelt deze persoon het zelf, soms merkt of meldt iemand anders het. Het is belangrijk om elke melding serieus te nemen en er voldoende aandacht aan te besteden.
Wat is het nut van een integriteitsbeleid?
Een integriteitsbeleid helpt jullie om als groep bewust stil te staan bij hoe jullie met elkaar omgaan en hoe jullie samen een veilige omgeving kunnen creëren. Het biedt een duidelijk kader voor leiding, leden en ouders over de waarden die jullie delen en de manier waarop jullie met elkaar omgaan.
Daarnaast leggen jullie in het integriteitsbeleid vast hoe jullie reageren wanneer een grensoverschrijdende situatie zich voordoet en welke gevolgen dat heeft. Zo geeft het beleid jullie als leiding een stevige houvast en ondersteuning wanneer er een moeilijke situatie ontstaat.
Een integriteitsbeleid in vijf stappen
Deze vijf stappen helpen jullie om samen een integriteitsbeleid op te stellen dat bij jullie groep past.
Stap 1
Wie betrek je in het opstellen van het beleid?
Zo zorg je ervoor dat het beleid niet alleen kwalitatief is, maar ook gedragen wordt door de hele groep. Wie je erbij betrekt, bepaal je zelf, maar zorg voor een diverse werkgroep. Misschien zit de geschikte persoon wel in je leidingsploeg, bij de jins, of kan een ouder of oud-leiding helpen. Met een flinke dosis goesting en interesse in het thema kom je al heel ver.
Een werkgroep samenstellen
De grootte van je werkgroep bepaal je zelf. Bekijk binnen je groep wat haalbaar is en wat voor jullie werkt. Aarzel niet om personen buiten je leidingsploeg te betrekken.
Stel jezelf bijvoorbeeld de volgende vragen:
- Zijn er mensen met thematische expertise binnen de scouts die een bijdrage kunnen leveren? Bv. een hulpverlener, psycholoog, pedagoog, sociaal werker, …
- Zijn er personen die je zeker wil betrekken? Bv. alle leiding, actieve oud-leiding, jins, vzw, ...
- Zijn er bepaalde ouders die je hier graag bij wil betrekken? Misschien zijn er ouders met thematische expertise die jullie wel kunnen helpen.
- Heeft deze persoon voldoende tijd en ruimte om dit engagement aan te gaan?
Niet iedereen kan evenveel tijd vrijmaken om mee te werken aan het integriteitsbeleid. De mate van betrokkenheid kan dus per persoon verschillen, zorg ervoor dat dit op voorhand voor iedereen duidelijk is. Zorg er ook voor dat iedereen weet wat er van hen verwacht wordt en dat hun rol in de werkgroep duidelijk is.
Het mandaat van de werkgroep bepalen
Hoe lang blijft de werkgroep bestaan? Is het iets tijdelijks of blijft de werkgroep het aanspreekpunt wanneer het beleid klaar is?
Spreek ook af wanneer de werkgroep terugkoppelt naar de groepsraad en wanneer de groepsraad hun goedkeuring geeft (zie stap vijf: hoe implementeren in de groep).
Een tijdlijn opstellen
Spreek samen af tegen wanneer jullie het beleid willen afronden en maak een duidelijke tijdlijn met tussentijdse deadlines (zie stap vijf). Zo weet iedereen wat er van hen verwacht wordt en blijft het proces overzichtelijk.
Tips
- Verspreid een oproep in jullie activiteitenboekje, via mail of op sociale media. Wie weet bereik je zo enkele geïnteresseerde ouders en andere enthousiastelingen.
- Gebruik een methodiek om te bepalen wie welke rol wil opnemen binnen de werkgroep.
- Ik plaats mezelf...
- Energiegevers en -vreters
- Pizzamethodiek
Stap 2
Wat betekent integriteit binnen je groep? Wat is jullie visie op integriteit?
Een gedeelde visie op integriteit begint met samen afstemmen wat integriteit, veiligheid en grenzen voor jullie groep betekenen. Door iedereen te betrekken en te zorgen voor een veilige gespreksomgeving, voelt iedereen zich gehoord en erkend, wat essentieel is voor een gedragen beleid.
De inzichten uit deze gesprekken vormen de basis en inspiratie voor de verdere uitwerking van jullie integriteitsbeleid.
Je visie bepalen
Deze methodieken kan je gebruiken om jullie visie op integriteit uit te werken. Schrijf belangrijke zaken die uit de methodiek(en) komen op.
NESTkreten helpt je om met je leidingsploeg na te denken over hoe je je groep vorm kan geven en een warm nest kan bouwen. Het comfort-stretch-paniek-model (kortweg CSP) is er een onderdeel van en kan je gebruiken om te leren hoe je grenzen aanvoelt en aangeeft.
Een gesprek op voeten is een gespreksvorm waarbij je al wandelend door de ruimte met elkaar in gesprek gaat. Het is een actieve dialoogvorm die je kan gebruiken om snel verschillende invalshoeken in een groep naar boven te halen en iedereen actief in het gesprek te betrekken.
Je visie afwerken
Gebruik alle input uit de verschillende methodieken om jullie eigen visie te formuleren. Hoe jullie die visie uiteindelijk vormgeven, bepalen jullie zelf: een uitgeschreven tekst, een paar krachtige zinnen of duidelijke afspraken.
Heb je een eerste concept hebt? Goed! Toets dit al eens af bij de groepsraad. Zo creëer je gedragenheid binnen je leidingsploeg. Laat hen ook feedback of extra input geven. Keer hierna terug naar je werkgroep en schrijf nu een definitieve visie uit.
Een visie is een eerste stap, maar het is nog geen afgewerkt integriteitsbeleid voor je groep. Je hebt inzicht gekregen in hoe je groep over integriteit denkt en hebt met het ontwikkelen hiervan ook draagkracht gecreëerd rond dit thema. Die visie gebruik je nu als basis en inspiratie bij het uitwerken van de volgende stappen richting je integriteitsbeleid.
Stap 3
Wat is een veilig basisklimaat en hoe voorkom je ongewenst gedrag?
Elk kind heeft recht op spel en vrije tijd. Daarom werk je met je leidingsploeg aan kwalitatieve scouting. Onder het motto ‘beter voorkomen dan genezen’ zetten we bij Scouts en Gidsen Vlaanderen in de eerste plaats in op een veilig basisklimaat en preventieve acties, om integriteitsschendingen te voorkomen.
Het basisklimaat van je groep omvat alles wat jullie doen: de inhoud van jullie activiteiten, de groepssfeer, hoe jullie met elkaar omgaan, hoe jullie activiteiten organiseren, ... Ook de waarden en normen die jullie als groep belangrijk vinden, spelen een grote rol en helpen om samen een veilig basisklimaat te creëren.
Preventieve acties rond integriteit bouwen voort op dit veilige basisklimaat. Het gaat over het herkennen van risicovolle situaties voor ongewenst gedrag en het nemen van acties om die risico’s te verminderen of weg te werken. Je onderzoekt mogelijke oorzaken van integriteitsschendingen, bepaalt waar de grootste risico’s liggen en ziet waar de groep het al goed doet.
In deze stap kijken jullie, op basis van jullie net opgestelde visie op integriteit, naar hoe jullie hier concreet in de groep aan kunnen werken. Niet gemakkelijk, daarom een aantal concrete acties die jullie kunnen gebruiken als voorbeeld.
Aan de slag!
We onderscheiden vier vormen van grensoverschrijdend gedrag: geweld, pesten, seksueel grensoverschrijdend gedrag en discriminatie. Het is belangrijk om acties te formuleren voor al deze vormen, maar jullie kunnen je gerust focussen op één of meerdere vormen die binnen jullie groep extra aandacht vragen.
Preventieve acties rond grensoverschrijdend gedrag
Bouwen aan een veilig basisklimaat
Honger naar meer?
Algemeen
- Vorming: Leiding gaat op cursus om te groeien en om om te leren gaan met verschillende soorten situaties.
- 1-1 check-ins: Individuele gesprekken met leden en leiding over hoe ze zich voelen in de groep.
- Veilige vergaderingen: Voor en/of na een vergadering is er een check-in om te polsen naar hoe iedereen zich voelt.
- Gedragscode leiding: Stel samen afspraken op rond omgang met leden (bv. geen privé-contact via sociale media, respectvolle omgangsvormen,...).
- Signaalkaart: Maak een kaart met “signalen van ongewenst gedrag” (bv. teruggetrokken gedrag, herhaaldelijk pesten) zodat leiding alert kan reageren.
- Educatieve spelen: Je verwerkt één of meerdere thema’s in een spel met je leden. Zo maak je moeilijke thema's bespreekbaar.
- Risicoanalyse kamp: Bespreek vooraf mogelijke risicosituaties (bv. slaapindeling, gebruik van gsm’s, alcohol bij leiding). Maak afspraken.
- Ouderparticipatie: Organiseer een ouderavond rond integriteit en veiligheid. Bespreek hoe ouders signalen kunnen melden.
- Buddy-systeem: Wijs nieuwe leden en leiding een buddy toe zodat niemand zich uitgesloten voelt.
Geweld
Geweld en agressie zijn vaak reacties op bepaalde triggers. Bekijk welke oorzaken in je groep kunnen voorkomen en koppel hier concrete acties aan.
- Vermoeidheid: Sommige kinderen en jongeren reageren sneller agressief als ze heel moe zijn, bijvoorbeeld na een slechte nacht. Zorg voor voldoende rustmomenten en zoek geen ‘uitdagende’ of prikkelende situaties op.
- Honger: Andere personen worden sneller boos als ze honger hebben, doordat hun bloedsuikerspiegel te laag is. Zorg voor regelmatige eetmomenten, ook tussendoor.
- Teleurstellingen: Na het verliezen van een spel kan de teleurstelling agressiviteit veroorzaken. Toon dan begrip, maar wees ook duidelijk.
We voorzien een ruimte waar leden (en leiding) even boos kunnen zijn en/of tot rust kunnen komen.
Pesten
- We volgen als groep een vorming over hoe je omgaat met pesten.
- Leiding leert bij over de No Blame-methode en past die toe.
Seksueel grensoverschrijdend gedrag
- We brengen het comfort-stretch-paniek-model op de groepsraad en doen hier een oefening rond met alle leiding.
- We volgen als groep een vorming over het aangeven en aanvoelen van grenzen.
- Bij het opstellen/herwerken van een alcohol- en drugsbeleid wordt er ook specifiek ingegaan op de link tussen alcohol en (seksueel) grensoverschrijdend gedrag.
Meer info over seksueel grensoverschrijdend gedag.
Discriminatie
- Gidsen, verkenners, jins en leiding spelen een spel over het herkennen en ontkrachten van vooroordelen.
- We bespreken een aantal algemene tips over racisme en discriminatie op de groepsraad aan de hand van een methodiek. Tip: Vraag iemand om een vorming te komen geven.
- We gaan met onze (oudere) leden en leiding aan de slag rond online haatspraak.
- We gaan pro-actief aan de slag met onze leden. Tip: Neem een kijkje in de toolbox welke spelletjes je voor welke leeftijd kan organiseren.
Hieronder vinden jullie ook een aantal concrete voorbeelden om te werken aan een veilig basisklimaat. Dit zijn vaak kleine zaken waar je rekening mee kan houden als groep, zonder de specifieke focus op integriteit.
- Activiteitenmix: Zorg dat er in het jaarprogramma een balans is tussen sport, spel, creatieve en rustige activiteiten, zodat elk kind zich kan uitleven. Ieders talent komt aan bod!
- Groepsafspraken: Maak samen met de leden een “spelregels van de groep”-poster (bv. respect, iedereen doet mee, geen scheldwoorden). Hang dit zichtbaar in het lokaal.
- Groepsverdelers: Gebruik groepsverdelers om leden in te delen in groepen. Zo is er een mix en worden niet telkens dezelfde kinderen/jongeren als laatste gekozen.
- Leiding als rolmodel: Leiding spreekt elkaar aan op taalgebruik en gedrag, en toont voorbeeldgedrag (bv. iedereen begroeten, geen roddels).
- Evaluatiemomenten: Na elk kamp is er een korte evaluatie met leiding en eventueel leden: wat ging goed en wat kan beter voor de sfeer en veiligheid?
- Inclusieve communicatie: Gebruik genderneutrale taal in uitnodigingen en zorg dat activiteiten toegankelijk zijn voor kinderen met een beperking. Zorg dat iedereen zich herkent in jullie beeldmateriaal.
Onderstaande organisaties focussen zich op één van de vormen van grensoverschrijdend gedrag.
- Algemeen: Met Grenswijs stel je een beleid op tegen agressie, pesten én seksueel grensoverschrijdend gedrag. Of positief gezegd: deze tool helpt je bij een beleid rond psychische, emotionele en lichamelijke integriteit.
- Pesten: Alles over Pesten bundelt bestaande, betrouwbare informatie over pesten. Het biedt hulp aan kinderen, jongeren, leerkrachten, begeleiders, ouders en iedereen die omgaat met kinderen en jongeren.
- Geweld: ICOBA is een kennis- en expertisecentrum rond grensoverschrijdend en agressief gedrag voor de Vlaamse social profit. Zij stimuleren en ondersteunen organisaties om dit thema structureel en integraal aan te pakken.
- Bij KIMIWA vind je alles over Kindermishandeling: “Wat is dat? Wat kan je doen?”
- Seksueel grensoverschrijdend gedrag: Sensoa
- Discriminatie: Jeugdwerk tegen racisme
- WAT WAT: Wil je een specifiek thema uitleggen aan kinderen en jongeren? WAT WAT geeft antwoorden op vragen waar jongeren mee zitten, op maat van hun leefwereld.
Stap 4
Hoe reageer je op ongewenst gedrag?
Een reactiebeleid omschrijft welke stappen je kan zetten wanneer er een melding van grensoverschrijdend gedrag binnenkomt. Door die stappen op voorhand vast te leggen, weet je bij zo’n melding meteen hoe te handelen.
Hieronder vind je enkele stappen die je kan doorlopen en waarbij je best op voorhand enkele afspraken maakt.
Ben je niet helemaal zeker over hoe je moet reageren op bepaalde situaties? Je kan altijd terecht bij de API’s (aanspreekpunten persoonlijke integriteit) van Scouts en Gidsen Vlaanderen.
1. Bij wie kan je terecht om een situatie te melden?
Wanneer er binnen je groep ongewenst gedrag voorkomt, kan je dat op drie manieren te weten komen:
- je merkt het zelf op (vaststelling),
- iemand vertelt het je (onthulling),
- of er is sprake van een vermoeden.
Het is belangrijk dat iedereen binnen je groep weet bij wie ze terechtkunnen met een melding van ongewenst gedrag. Dat kan de groepsleiding zijn of een vertrouwensfiguur binnen de leidingsploeg. Zorg ervoor dat iedereen weet waar ze terechtkunnen.
Vertrouwensfiguur binnen je groep
Scouts en Gidsen Vlaanderen heeft API's, maar jullie scoutsgroep kan óók met vertrouwensfiguren werken. Het is daarbij belangrijk dat leden, ouders en leiding weten wie deze rol opneemt en hoe ze die personen kunnen bereiken.
Enkele communicatietips:
- Maak de vertrouwensfiguur bekend aan de start van het werkingsjaar, maar ook doorheen het scoutsjaar. Communiceer op verschillende momenten over de vertrouwensfiguur.
- Communiceer via verschillende kanalen om iedereen te bereiken. Zo kan je het meegeven bij de fysieke infobrochure, maar ook via je Instagram-pagina.
- Maak je communicatie duidelijk en herkenbaar: werk met namen, persoonlijke mailadressen en afbeeldingen. Zo zien de mensen bij wie ze uitkomen.
- Zorg ervoor dat personen anoniem meldingen kunnen maken, bijvoorbeeld via een brievenbus of webformulier.
2. Wat doe je als je een melding binnenkrijgt?
Achterhaal eerst wat er precies aan de hand is en wat de wensen van de betrokkene(n) zijn. Verzamel voldoende informatie over de situatie en bekijk samen met alle betrokkenen wat er juist gebeurd is. Wees je er ook van bewust dat de persoon die het gedrag meldt niet altijd het slachtoffer of een rechtstreeks betrokkene is. Dat kan soms voor misverstanden of ruis in de communicatie zorgen.
Als vertrouwensfiguur is het belangrijk om een paar zaken in gedachten te houden wanneer iemand grensoverschrijdend gedrag meldt:
- Zorg voor (mentale en fysieke) veiligheid van de melder.
- Wees empathisch. Maak duidelijk dat je het verhaal ernstig neemt en dat je zal helpen of hulp zoeken.
- Reageer rustig en ondersteunend, niet geschokt of paniekerig.
- Geef uitleg over je rol als vertrouwenspersoon/aanspreekpunt.
- Beloof geen geheimhouding. Je kan wel beloven dat je geen stappen zet zonder het met betrokkenen te overleggen.
- Benoem de mogelijkheid dat je de situatie zal bespreken met of hulp vragen van je medegroepsleiding, andere vertrouwenspersonen, DC’s of API’s van Scouts en Gidsen Vlaanderen.
Lees hier meer over hoe je zo’n gesprek voert.
3. Hoe ernstig is de situatie?
Om de ernst van de situatie in te schatten, kan je gebruik maken van zes parameters. Door de parameters toe te passen op de situatie kan je afwegen of de situatie normaal is of net helemaal niet.
Lees hier meer over hoe je deze parameters toepast.
4. Ga je zelf met de situatie aan de slag?
Niet elke situatie is even makkelijk om aan te pakken. Aarzel daarom niet om hulp te vragen aan je DC’s, andere vertrouwensfiguren of de aanspreekpunten integriteit (API’s) van Scouts en Gidsen Vlaanderen.
Spreek binnen je groep af vanaf welke kleur van vlag jullie extra hulp inschakelen, zodat iedereen weet wanneer het tijd is om ondersteuning te vragen.
5. Wie volgt de situatie verder op?
In het reactiebeleid leggen jullie vast wie een melding van grensoverschrijdend gedrag verder opvolgt. Dat kan de groepsleiding, de vertrouwensfiguur of iemand anders binnen de groep zijn.
Maak hierover duidelijke afspraken, zodat er goed kan worden teruggekoppeld naar alle betrokkenen. Zorg dat iedereen zich gehoord voelt en neem geen stappen zonder overleg.
Door één persoon verantwoordelijk te maken voor de opvolging, blijft het overzicht behouden en weet iedereen bij wie ze terechtkunnen met vragen of bezorgdheden. Deze persoon kan ook instaan voor de nazorg van alle betrokkenen en met hen in gesprek gaan over wat er gebeurd is.
Honger naar meer?
Stap 5
Hoe gebruik je dit in je groep? Hoe evalueer je?
Jullie integriteitsbeleid krijgt pas echt waarde als je het concreet uitvoert, duidelijk communiceert en regelmatig evalueert. Maak per actie heldere afspraken over wie wat doet en tegen wanneer, en zorg dat leden, ouders en leiding goed geïnformeerd zijn via verschillende kanalen. Door het beleid samen te blijven bespreken en bij te sturen, groeit het van een document op papier naar een gedragen praktijk in de groep.
Maak een actieplan
In je beleid staan acties. Maak gebruik van een actieplan waarin duidelijk is wie wat wanneer opvolgt. Dit Canva-sjabloon kan je gebruiken voor je actieplan.
Evalueer je integriteitsbeleid
- Scan je beleid via de tool van Grenswijs. Aan de hand van tien stellingen krijg je zicht op de stand van zaken. Afhankelijk van het antwoord krijg je een aanbeveling met links naar hoe je deze best uitvoert.
- Print of noteer alle acties uit jullie integriteitsbeleid. Je maakt twee dozen om de acties in te poneren. Een groene doos voor acties die je hebt uitgevoerd en in orde zijn. Een rode doos voor acties die je niet hebt uitgevoerd. Daarna neem je de rode acties in groep door.
Honger naar meer?
Heb je vragen over het opstellen van een integriteitsbeleid voor je groep? Spreek je DC of gouw aan. Ook de vrijwilligers van het Integriteam staan voor je klaar.
Ben je geholpen met deze info?